Rak jajnika
Wstęp
Rak jajnika jest nowotworem złośliwym, który występuje głównie u kobiet w okresie około- i pomenopauzalnym. Jego rozwój wywodzi się z komórek nabłonka pokrywającego jajnik i często daje objawy dopiero w późnych stadiach, co znacząco utrudnia jego wczesne wykrycie. W Polsce co roku diagnozuje się ponad 3000 nowych przypadków tego nowotworu, co czyni go jednym z najczęściej występujących nowotworów narządu rodnego.
Epidemiologia
Rak jajnika jest jednym z najgroźniejszych nowotworów wśród kobiet. Zapadalność na ten nowotwór wynosi 11,2 na 100 000 kobiet, a jego częstość występowania wzrasta gwałtownie po 50. roku życia, osiągając szczyt w 8. dekadzie życia. Statystyki pokazują, że rak jajnika zajmuje drugie miejsce pod względem częstości występowania wśród nowotworów narządu rodnego, ustępując jedynie rakowi trzonu macicy. Kobiety po menopauzie są szczególnie narażone na rozwój tej choroby, co wymaga szczególnej uwagi ze strony lekarzy oraz pacjentek.
Czynniki ryzyka i czynniki ochronne
Ryzyko wystąpienia raka jajnika jest powiązane z liczbą i częstotliwością owulacji w życiu kobiety. Niektóre czynniki mogą zwiększać to ryzyko, w tym:
- brak ciąż
- niepłodność
- stymulacja owulacji
- hiperestrogenizm
- hiperandrogenizm
- nakłucia powierzchni jajnika przy pobieraniu oocytów
- endometrioza
- przebyta choroba nowotworowa
- stan po radioterapii miednicy mniejszej
- mutacje genów BRCA1 i BRCA2
- zespół Lynch II
- wiek – ryzyko wzrasta wraz z wiekiem
- otyłość
- nikotynizm
- przebyta świnka
- działanie talku
Z drugiej strony istnieją czynniki ochronne, które mogą zmniejszyć ryzyko zachorowania na ten nowotwór:
- długotrwałe stosowanie antykoncepcji hormonalnej
- liczne ciąże
- karmienie piersią
- podwiązanie jajowodów
Stosowanie antykoncepcji hormonalnej może być szczególnie ważne dla kobiet z genetycznymi predyspozycjami do wystąpienia raka jajnika.
Objawy kliniczne
Początkowy etap rozwoju raka jajnika często przebiega bezobjawowo. Wiele pacjentek nie zgłasza żadnych dolegliwości aż do momentu, gdy guz osiągnie znaczne rozmiary (przekraczające 7 cm). W późniejszych stadiach choroby mogą pojawić się charakterystyczne objawy:
- ból w podbrzuszu
- wzrost obwodu brzucha
- objawy ucisku na sąsiednie narządy (np. drogi moczowe lub układ pokarmowy)
- krwawienia z pochwy
Rozpoznanie i klasyfikacja kliniczna
Niestety, nie istnieją rutynowe badania przesiewowe w kierunku raka jajnika, co utrudnia jego wczesne wykrycie. Badania ginekologiczne oraz ultrasonografia (USG) pozwalają na identyfikację zmian nowotworowych dopiero w zaawansowanych stadiach choroby. W przypadku podejrzenia raka jajnika, diagnostykę wspomaga badanie PET-CT.
Dodatkowo we krwi można wykryć podwyższony poziom markerów nowotworowych, takich jak CA 125 i CA 19-9. Kobiety z rodzinami dotkniętymi rakiem jajnika powinny rozważyć badania genetyczne w kierunku mutacji BRCA1 i BRCA2. Ostateczna diagnoza stawiana jest na podstawie analizy histopatologicznej materiału pobranego podczas zabiegu operacyjnego.
Leczenie raka jajnika
Leczenie raka jajnika opiera się głównie na chirurgii oraz chemioterapii. Leczenie chirurgiczne polega na usunięciu guza oraz okolicznych tkanek, co jest kluczowe dla dalszego rokowania pacjentki. Chemioterapia stanowi drugą linię obrony przeciwko nowotworowi i najskuteczniejsze leki to pochodne platyny, takie jak cisplatyna oraz karboplatyna. Często stosuje się je w połączeniu z paklitakselem.
Należy jednak zauważyć, że leki oparte na platynie są mniej skuteczne w przypadku raka jasnokomórkowego jajnika, który występuje u około 10% chorych w USA i około 20% pacjentek w Azji. Obecnie prowadzone są badania nad inhibitorami enzymu EZH2 jako potencjalnym leczeniem dla tych pacjentek.
Pomimo postępów w terapii, prawdopodobieństwo nawrotu choroby wynosi około 75%. Niemniej jednak możliwe jest wielokrotne cofanie się choroby, co daje szansę na długotrwałe przeżycie. W leczeniu paliatywnym stosuje się także radioterapię.
Zakończenie
Rak jajnika pozostaje poważnym zagrożeniem zdrowotnym dla kobiet, zwłaszcza tych po menopauzie. Wczesne wykrycie tego nowotworu jest trudne z uwagi na brak specyficznych objawów we wczesnych stadiach oraz rutynowych badań przesiewowych. Zrozumienie czynników ryzyka oraz ochronnych może pomóc kobietom w podjęciu działań prewencyjnych i zwiększeniu świadomości na temat swojego zdrowia. Istotnym elementem walki z rakiem jajnika pozostaje rozwój skutecznych metod diagnostycznych
Artykuł sporządzony na podstawie: Wikipedia (PL).